Sözlük
Ev hayvanı bakımı, beslenmesi, sağlığı ve davranışı ile ilgili sıkça geçen veteriner ve teknik terimlerin tanımları. Yazılarımızda altı çizilen terimlerin üzerine geldiğinizde de kısa tanımı görebilirsiniz.
A
- AAFCO Association of American Feed Control Officials
- Kuzey Amerika'da pet mama besinsel adekvatlık standartlarını belirleyen kuruluş. "Complete and balanced" etiketinin kaynağıdır.
B
- BARF Biologically Appropriate Raw Food
- Çiğ et bazlı beslenme yaklaşımı; AAFCO/FEDIAF dengeli formülasyon olmadan riskler taşır (Salmonella, parazit, besin dengesizliği).
- BCS Body Condition Score
- Vücut kondisyon skoru; 1-9 (kedi-köpek) skalasında ideal 4-5. Kaburga, bel ve karın çekikliği ile değerlendirilir.
C
- CDS Cognitive Dysfunction Syndrome
- Senior köpek ve kedilerde Alzheimer benzeri bilişsel bozukluk; uyku düzeni, oryantasyon, etkileşim değişimleri ile görülür.
- CKD Chronic Kidney Disease
- Kronik böbrek hastalığı; özellikle senior kedilerde yaygın. SDMA, kreatinin ve idrar yoğunluğu ile takip edilir; IRIS evrelendirmesi kullanılır.
- core aşı Zorunlu Aşılar
- WSAVA tarafından tüm köpek ve kedilere yapılması önerilen temel aşılar (DHPPi, FVRCP, kuduz).
- counter-conditioning Karşı Şartlandırma
- Tetikleyici uyarana negatif tepkiyi pozitif (mama, oyun) ile değiştirme yöntemi; desensitizasyonla birlikte uygulanır.
- CRC Capillary Refill Time
- Kapiller dolma süresi; diş etine bastırınca rengin geri dönme süresi. Normal: 1-2 saniye. Dehidrasyon belirtisi.
D
- DCM Dilated Cardiomyopathy
- Köpeklerde sol ventrikülün dilate olduğu kalp hastalığı; Doberman, Boxer, Great Dane gibi ırklarda yaygın.
- desensitizasyon Tetikleyiciye Aşılaştırma
- Köpek ve kedilerde tetikleyici uyarana eşik altı kademeli maruziyet yöntemi; korku/agresyon davranış modifikasyonunda kullanılır.
- DHPPi Köpek Karma Aşısı
- Distemper, Hepatitis, Parvovirus ve Parainfluenza'ya karşı koruyan kombine köpek aşısı; core (zorunlu) aşı kategorisindedir.
F
- FEDIAF European Pet Food Industry Federation
- Avrupa pet mama endüstri federasyonu; AAFCO'nun Avrupa'daki karşılığı, beslenme standartlarını yayınlar.
- FELV Feline Leukemia Virus
- Kedilerde lösemi virüsü; bağışıklığı baskılayan ve çok kediyi etkileyen, bulaşıcı ve aşıyla önlenebilir bir virüstür.
- FIP Feline Infectious Peritonitis
- Kedi koronavirüs mutasyonuyla oluşan bulaşıcı peritonit. Modern GS-441524 tedavisi yüksek başarı oranıyla uygulanır.
- FIV Feline Immunodeficiency Virus
- Kedi-AIDS olarak da bilinen, bağışıklığı yavaş baskılayan virüs; aşısı bulunmaz ama yaşam süresi uzun olabilir.
- FLUTD Feline Lower Urinary Tract Disease
- Kedilerde alt idrar yolu hastalıkları için şemsiye terim; idrar kristalleri, taş, sistit ve idiopatik sistit dahil.
- FVRCP Kedi Karma Aşısı
- Viral Rhinotracheitis, Calicivirus ve Panleukopenia'ya karşı koruyan kombine kedi aşısı; tüm kedilere yapılır.
G
- GDV Gastric Dilatation-Volvulus
- Mide şişmesi ve burulması; büyük göğüslü ırklarda (Great Dane, Doberman) acil ve ölümcül. 1-2 saat içinde veteriner müdahalesi şarttır.
- GH General Hardness
- Genel su sertliği; Ca ve Mg iyonlarının toplamı. Tatlı su balıkları için 4-15 dGH aralığı türlere göre değişir.
- GI staz Gastrointestinal Stasis
- Tavşan, kobay ve küçük kemirgenlerde sindirim sisteminin durması; saatler içinde ölümcül olabilir. Acil veteriner müdahalesi gerekir.
H
- HCM Hypertrophic Cardiomyopathy
- Kedilerde en yaygın kalp hastalığı; sol ventrikülün anormal kalınlaşması. Maine Coon, Ragdoll ırklarında genetik risk yüksek.
I
- IRIS International Renal Interest Society
- Kronik böbrek hastalığını 4 evreye ayıran uluslararası klinik sınıflandırma sistemi.
K
- KH Karbonat Sertlik
- Su tamponlama kapasitesi (alkalinite); pH stabilitesini sağlar. <3 dKH ani pH düşüşü riskli.
M
- MBD Metabolic Bone Disease
- Sürüngen ve kuşlarda kalsiyum/D3 vitamini eksikliğine bağlı metabolik kemik hastalığı; UVB yetersizliğinden kaynaklanır.
- MER Maintenance Energy Requirement
- Aktif yetişkin hayvanın günlük kalori ihtiyacı; RER × yaşam evresi katsayısı (kedi: 1.0-1.4, köpek: 1.4-2.0).
N
- NH3 Amonyak
- Su kalitesindeki en toksik birleşik; >0.02 mg/L balıklar için toksik. Cycling tamamlanmış tankta 0 mg/L olmalı.
- NO2 Nitrit
- Cycling sürecinde amonyaktan dönüşen ara madde; balıklar için toksik. 0 mg/L hedeflenir.
- NO3 Nitrat
- Cycling sonu ürünü; <20 mg/L önerilir, >40 mg/L kronik stres yapar. Su değişimi ile düşürülür.
- non-core Opsiyonel Aşılar
- Yaşam tarzı ve coğrafi riske göre uygulanan aşılar (Bordetella, Leishmania, Lyme).
P
- PBFD Psittacine Beak and Feather Disease
- Papağanlarda gaga ve tüy hastalığı; circovirus kaynaklı, bulaşıcı ve genelde ölümcül. Aşı yok, tedavi destekleyici.
- PDD Proventricular Dilatation Disease
- Papağan dolanmış nöritis; sindirim ve sinir sistemi etkilenir. Avian bornavirüs ile ilişkilendirilir.
- PKD Polikistik Böbrek Hastalığı
- Persian, British Shorthair gibi ırklarda görülen, böbrekte kistlerin oluştuğu genetik hastalık; DNA testiyle önceden tespit edilir.
R
- RER Resting Energy Requirement
- Dinlenme enerji gereksinimi; günlük kalori hesabı için temel formül. RER = 70 × kg^0.75.
- RO Reverse Osmosis
- Ters ozmoz; suyu mineral ve iyonlardan arındıran filtreleme yöntemi. Hassas akvaryum türleri için saf su kaynağı.
S
- SDMA Symmetric Dimethylarginine
- Erken böbrek hasarını tespit eden modern biomarker; kreatinin'den 6-17 ay önce sapma gösterir.
T
- TDS Total Dissolved Solids
- Toplam çözünmüş katı maddeler; suda iletkenliği oluşturur. Karides tankları için 150-300 ppm hassastır.
- titer testi Antikor Düzeyi Testi
- Hayvanın bir patojene karşı bağışıklığını ölçen kan testi; gereksiz aşı tekrarını önlemek için kullanılır.