Kedi Aşı Takvimi: Karma, Kuduz ve İhtiyari Aşılar (2026)

Aşılar, kedileri hayatı tehdit eden viral hastalıklardan koruyan ve büyük ölçüde önlenebilir kayıpları engelleyen koruyucu sağlık uygulamalarının başında gelir. Klinikte sık karşılaştığım bir durum, “kedim eve hiç çıkmıyor, neden aşı gerekli?” sorusudur. Bu yazı; aşıların gerçek hangi durumlara karşı koruduğunu, hangi aşıların zorunlu/ihtiyari kategoriye girdiğini, yaş gruplarına göre takvimi ve Türkiye özelinde mevzuatı kapsamlı şekilde anlatıyor.

Aşılar Neden Önemlidir?

Aşılama, kedinin bağışıklık sistemine hastalığa neden olmadan o hastalığı tanıma fırsatı verir. Vücut antikor üretir; gerçek hastalıkla karşılaştığında çok daha hızlı ve etkili savunma yapar. WSAVA (Dünya Küçük Hayvan Veterinerleri Birliği) ve AAFP (Amerikan Kedi Pratisyenleri Derneği) tarafından yayınlanan global rehberlerde aşılar iki kategoride sınıflandırılır:

• Çekirdek (core) aşılar: Hastalığın ciddiyeti, yaygınlığı ve halk sağlığı (kuduz) nedeniyle tüm kedilere önerilir.
• İhtiyari (non-core) aşılar: Kedinin yaşam tarzı, çevresi, riski göz önüne alınarak veteriner kararıyla uygulanır.

Çekirdek (Core) Aşılar

1. Karma aşı (FVRCP)

“Üçlü karma” olarak da bilinir. Üç hastalığa karşı koruma sağlar:

• FVR — Feline Viral Rhinotracheitis (Feline Herpesvirüs-1): Üst solunum yolu enfeksiyonu, gözde konjonktivit, hapşırma, ateş. Bir kez bulaşan kedide ömür boyu latent kalır; stresle nüks eder.
• C — Calicivirus: Ağız içi ülser, eklem ağrısı, üst solunum yolu enfeksiyonu, bazı suşlar pnömoniye yol açabilir.
• P — Panleukopenia (kedi gribi): Akyuvar sayısının düşmesi, şiddetli kusma-ishal. Tedavi edilmezse %90 ölümcül. En tehlikeli yavru kedi virüsüdür.

Çoğu klinik ek olarak Chlamydia felis (klamidya) bileşeni içeren “dörtlü karma” da kullanır.

2. Kuduz (Rabies)

Türkiye’de kuduz aşısı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Kanunu ve Tarım Bakanlığı yönetmelikleri çerçevesinde zorunludur. Sokağa hiç çıkmasa bile yavru kediye 12 haftalıktan sonra 1. doz, ardından her yıl tekrar (ya da onaylanmış 3 yıllık formülasyonlarda 3 yılda bir) uygulanır. Kuduz; insan ve diğer memelilere bulaşabilen, semptom başladıktan sonra %100 ölümcül bir zoonozdur. Aşı, sadece kediyi değil, ev halkını da korur.

İhtiyari (Non-core) Aşılar

FeLV — Feline Leukemia Virus

Lösemi virüsü, kedi-kedi temasıyla (kavga, çiftleşme, ortak su kabı, anne sütü) bulaşır. Bağışıklık sistemini çöktürür, lenfoma riski artırır. AAFP, tüm yavru kedilere hayatlarının ilk yılında FeLV aşısı önerir; yetişkinlikte tekrar kedinin yaşam tarzına göre belirlenir (dış mekana çıkıyor mu, başka kedilerle temas ediyor mu).

Aşı öncesi FeLV/FIV testi yapılır. Pozitifse aşı koruma sağlamaz (zaten enfekte) ama tedavi/yönetim planı değişir.

FIV — Feline Immunodeficiency Virus

Kedi AIDS’i olarak da bilinir; ısırma ile bulaşır. FIV aşısı bazı ülkelerde lisanslı olsa da etkinliği tartışmalıdır; ABD ve AB’de 2017 sonrası çoğu üretici çekildi. Türkiye’de FIV aşısı genelde önerilmez; en iyi koruma kısırlaştırma + dış mekan teması kontrolüdür.

Chlamydia felis

Konjonktivit, üst solunum yolu enfeksiyonu yapar. Çok kedili evlerde, barınaklarda, üretim tesislerinde önerilir. Tek kedi olarak yaşayan iç mekan kedilerinde gerekli değildir.

Bordetella, FIP

Bordetella bronchiseptica aşısı çok-kediliklerde önerilebilir. FIP (Feline Infectious Peritonitis) için piyasada lisanslı bir aşı yıllardır yoktur; FIP’i ancak GS-441524 gibi antiviral protokollerle tedavi edebiliriz.

Yaş Bazında Aşı Takvimi

Yavru kedi (0-16 hafta)

• 6-8 hafta: Karma aşı 1. doz (FVRCP). Anne sütünden gelen antikorlar bu yaşta düşer; aşı koruyucu görev üstlenir.
• 9-12 hafta: Karma aşı 2. doz + FeLV 1. doz (uygunsa). 12. haftada kuduz aşısı yapılabilir.
• 13-16 hafta: Karma aşı 3. doz (rapel) + FeLV 2. doz. Bu doz, anne antikorlarının tamamen düştüğü kabul edilen yaşta verildiği için bağışıklığın oturmasını sağlar.

Önemli: 16 haftadan önce yapılan aşılar tek başına yeterli bağışıklık sağlamaz; 16. haftadan sonra mutlaka bir rapel gerekir.

Yetişkin kedi (1 yaş)

• İlk doğum günü civarı: Karma aşı tekrarı (1 yıl sonra ilk yetişkin rapeli), kuduz aşısı tekrarı, FeLV tekrarı (gerekiyorsa).

Yetişkin kedi (2+ yaş)

• Karma aşı: Modern WSAVA önerisi, sağlıklı yetişkin iç mekan kedide karma rapelin 3 yılda bir yapılması yönündedir. Bazı veterinerler hala yıllık önerir; her iki yaklaşım da klinik olarak savunulabilir.
• Kuduz: Üretici lisansına göre yıllık veya 3 yıllık.
• FeLV: Dış mekana çıkıyorsa yıllık; tek başına iç mekan kedide gerekmeyebilir.

Senior kedi (10+ yaş)

Bağışıklık zayıflasa da yaşlı kedide aşı bağışıklığı genellikle korunur. Veteriner, antikor titre testi (özellikle panleukopenia) yaparak rapele gerek olup olmadığına karar verebilir. Yaşlı kedilerde gereksiz aşılamadan kaçınmak, ama riskli durumlarda (yeni kedi gelmesi, taşınma) güncelleme yapmak doğru yaklaşımdır.

Aşılama Öncesi ve Sonrası Dikkat Edilecekler

Aşı öncesi

• Kedi sağlıklı, ateşsiz, iştahlı olmalı. Hasta kedide aşı bağışıklık yanıtı zayıf olur ya da yan etki riski artar.
• Parazit kontrolü (iç-dış) tamamlanmış olmalı. Parazitler bağışıklığı baskılar.
• Stres minimize edilmeli. Taşıma kabına Feliway sıkmak yardımcı olur.
• Yavru kedi son 14 günde başka aşı almışsa, en az 14 gün ara verilir.

Aşı sonrası

• İlk 24-48 saat: Hafif halsizlik, iştahsızlık, enjeksiyon yerinde küçük şişlik normaldir.
• Nadir ama olası: Anaflaksi (alerjik reaksiyon, kusma, ishal, yüz şişmesi) — 30 dakika içinde acil veterinere.
• Aşıdan sonra 1 hafta süreyle kediyi başka kedilerden uzak tutun (özellikle yavru kedide); tam bağışıklık 7-14 gün içinde oturur.
• Aşıdan sonra çiftleştirme ya da büyük stres (taşınma, pansiyon) en az 2 hafta ertelenmelidir.

Mevzuat ve Pasaport

Türkiye’de evcil hayvanlar 2021 yılında yapılan değişiklikle 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Kanunu çerçevesinde mikroçip ve kuduz aşısı zorunluluğu altındadır. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu da sahipsiz hayvan barınaklarındaki aşılama ve kısırlaştırma yükümlülüklerini belirler. AB ülkelerine seyahat için ek olarak antikor titre testi (FAVN testi) ve TRACES sistemi üzerinden veteriner sağlık sertifikası gerekir.

• Mikroçip: Yasal zorunluluk; tüm kedilere takılmalıdır. Belediyeler ve veterinerler PetVet sistemi üzerinden kaydı işler.
• Kuduz aşı sertifikası: Pasaport gibi tutulur. Yurt dışı seyahatte 21 gün önce yapılmış olmalı.
• Karma aşı kayıt belgesi: Pansiyona, otelle seyahate, üretim/barınaklara kabul için istenir.

Sık Sorulan Sorular

Kedim hiç dışarı çıkmıyor, aşı yine de gerekli mi?

Evet. FVRCP karma aşısının iki maddesi (panleukopenia ve calicivirus) ortam yoluyla bulaşır — siz ayakkabınızla taşıyabilirsiniz. Ayrıca kuduz Türkiye’de yasal zorunluluktur.

Aşıyı atlatmak ne kadar tehlikeli?

Panleukopenia geçirip ölen yavru kediler kliniklerde acı bir rutindir. Aşı maliyeti yıllık 300-600 TL civarındadır; hastane masrafı 5.000-15.000 TL’ye çıkar ve sonuç çoğu zaman olumsuzdur.

Aşının yan etkisi sarkom yapar mı?

Enjeksiyon yerinde sarkom (FISS) çok nadir bir komplikasyondur (10.000-30.000 aşıda 1). Modern aşılar adjuvan kullanmadan üretildiği için risk azalmıştır. Faydası/zararı oranı kabul edilemez derecede iyidir; aşı hala önerilir.

Adjuvanlı vs Adjuvansız Aşılar

Modern veteriner immünolojisinde aşı seçimi sadece “core/non-core” ayrımı ile sınırlı değildir; aşının teknolojik formülasyonu (adjuvanlı, modifiye canlı, rekombinant) reaksiyon profilini ve etkinlik süresini doğrudan etkiler. AAFP Vaccination Advisory Panel 2020 raporu, mümkün olduğunca adjuvansız (non-adjuvanted) rekombinant aşıların tercih edilmesini önerir.

Üç Aşı Tipi Karşılaştırması

• Modifiye canlı (MLV — Modified Live Virus): Hızlı bağışıklık (5-7 gün), uzun süreli koruma, tek doz yeterli olabilir. Risk: immün baskılı veya gebe hayvanda fetal/sistemik enfeksiyon. Genç sağlıklı kedilerde tercih edilir. Örnek: panleukopenia MLV.
• İnaktive (Killed): Güvenli profil (gebe, immün baskılı, FeLV pozitif kediler), iki doz gerektirir, immün cevap için adjuvan içerir. Risk: enjeksiyon yeri reaksiyonu, FISS bağlantısı yüksek. Örnek: klasik kuduz aşıları.
• Rekombinant (vCP): Canarypox vektör ile sadece hedef antijen kodlanır; adjuvan içermez, replikasyon yapmaz. En düşük FISS riski. Avantaj: gebe ve immün baskılıda güvenli. Dezavantaj: maliyet daha yüksek, Türkiye’de erişim sınırlı. Örnek: PUREVAX serisi (FeLV, kuduz).

Hangi durumda hangisi: sağlıklı yetişkin core protokolde MLV; FeLV/kuduz aşıları için ulaşılabilirse rekombinant tercih; gebe ve immün baskılıda inaktive veya rekombinant; ferral koloni programlarında tek doz uzun korumalı MLV (panleukopenia için 3 yıl koruma).

Antikor Titre Testi

Titre testi, kedinin belirli bir hastalığa karşı kanında ölçülebilir antikor seviyesinin (genellikle IgG) bulunup bulunmadığını gösterir. WSAVA Vaccination Guidelines Group, gereksiz tekrar aşılamayı önlemek için titre testini bir karar aracı olarak kabul eder; ancak her hastalık için aynı güvenilirlikte değildir.

Hangi Hastalıkta Anlamlı?

• Feline Panleukopenia (FPV): Titre koruma ile güçlü korelasyon gösterir. Pozitif titre = koruma vardır. 1:40 ve üzeri koruyucu kabul edilir. Ev içi tek kedide aşı kararını yönlendirmek için ideal.
• Feline Herpesvirus (FHV-1): Mukozal bağışıklık daha kritik olduğundan serolojik titre koruma seviyesini tam yansıtmaz. Sınırlı değer.
• Feline Calicivirus (FCV): Çok suşlu virüs olduğundan titre belirli bir suşa karşı koruma gösterir; tüm suşlara koruma garantisi vermez. Sınırlı değer.
• Kuduz (Rabies): Yasal sınır (Türkiye, AB) 0.5 IU/ml — uluslararası seyahat için zorunlu titre testi (FAVN veya RFFIT yöntemi).

Maliyet ve Lab Seçimi

Türkiye’de FPV titre testi 800-1.500 TL, kuduz FAVN testi 2.500-4.500 TL bandındadır. Veteriner kliniğinde yapılan hızlı in-house testler (VacciCheck, ImmunoComb) kantitatif değildir, sadece pozitif/negatif sonuç verir. Doğru kantitatif sonuç için akredite referans laboratuvar (örn. üniversite veterinerlik fakültesi labları) tercih edilmelidir. Kuduz titre testi seyahat öncesi en az 30 gün önce alınmalıdır.

Aşı Reaksiyonları: Sınıflandırma ve Yönetim

Aşı reaksiyonları Coombs & Gell sınıflandırmasına göre dört tipte değerlendirilir. Sahiplerin reaksiyonun tipini ve zaman penceresini bilmesi acil müdahale kararını hızlandırır.

• Tip 1 — Anafilaksi (dakikalar-24 saat): Ödem, ürtiker, kusma, ishal, dispne, kollaps. IgE aracılı. Acil veteriner gerektirir. Tedavi: epinefrin, antihistaminik, kortikosteroid, IV sıvı. İnsidans 0.5-1/10.000.
• Tip 2 — Sitotoksik (1-2 gün): Otoimmün hemolitik anemi nadir görülür. Solgun mukoza, halsizlik, koyu idrar.
• Tip 3 — İmmün kompleks (1-2 gün): Lokal şişlik, sertlik, kızarıklık, hafif ateş, iştahsızlık. Genellikle 48-72 saatte kendiliğinden geçer. Soğuk kompres ve gözlem yeterlidir.
• Tip 4 — Gecikmiş hücresel (1-4 hafta): Vaskülit, granülom, nadiren FISS (Feline Injection Site Sarcoma). T-hücresi aracılı.

FISS Riski ve “3-2-1 Kuralı”

FISS, enjeksiyon yerinde gelişen agresif yumuşak doku sarkomudur. İnsidans 1/1.000 ile 1/10.000 arası değişir; adjuvanlı aşılarda ve özellikle FeLV/kuduz aşılarında daha yüksek. AAFP’nin 3-2-1 kuralı: enjeksiyon yerinde gelişen kitle 3 aydan uzun sürerse, çapı 2 cm‘yi aşarsa veya 1 ayda büyümeye devam ederse derhal biyopsi yapılmalıdır. Aşı bölgesi olarak distal ekstremiteler (bacak sonu, kuyruk) tercih edilir — gerekirse amputasyon ile tam kür şansı vardır. Skapula arası eski klasik bölge artık önerilmemektedir.

Çoklu Kedi Evlerinde Aşı Stratejisi

Birden fazla kedi bulunduran evlerde yeni gelen bireyin mevcut kedilere bulaş riski yönetilmelidir. ISFM önerisi aşağıdaki 4 aşamalı protokoldür.

1. Karantina (minimum 14 gün): Yeni kedi ayrı odada, ayrı kum kabı/mama kabı/oyuncak. Sahip her geçişte el yıkama ve önlük değişimi.
2. FeLV/FIV hızlı test: İlk gün test; FeLV için 30 gün sonra tekrar test (erken evre yalancı negatif riski). Pozitif çıkan kedi mevcut popülasyona katılmamalıdır.
3. Parazit profilaksisi + dışkı muayenesi: Giardia, Toxoplasma, koksidioz tarama.
4. Tam aşı serisi tamamlandıktan sonra kademeli tanıştırma: Koku alışverişi (battaniye değişimi) → kapı altından görsel temas → kısa süreli denetimli buluşma → tam birleşme.

Gebe ve Emziren Kedide Aşılama

Gebe kedide modifiye canlı (MLV) aşılar kontrendikedir; FPV MLV fetal serebellar hipoplaziye, FHV-1 MLV abortusa yol açabilir. WSAVA önerisi: ideal protokol gebelik öncesi tam aşılama, tüm core aşıların güncel olmasıdır. Zorunlu hallerde sadece inaktive aşı verilebilir; ancak bu da mümkünse emzirme bittikten sonra (yavrular sütten kesildikten sonra) ertelenir. Kuduz aşısı yasal zorunluluk varsa inaktive formu kullanılır.

Emziren annede aşılama yavrunun maternal antikor seviyesini etkilemez (sütle aktarım marjinal), ancak stres süt verimini düşürebilir; mümkünse yavrular sütten kesildikten sonra (8 hafta) yapılır. Yavru kedi ilk aşısını 8-9 haftadan önce alamaz — daha erken verilen aşı maternal antikorlar tarafından nötralize edilir.

İmmün Baskılı Kedide Aşılama

FIV pozitif, FeLV pozitif, uzun süreli kortikosteroid alan, kemoterapi gören veya kronik böbrek yetmezliği evre 3-4 kedilerde aşı kararı bireyselleştirilmelidir. AAFP rehberi şu prensipleri sunar:

• MLV aşılardan kaçının: Replikasyon yapan virüsler sistemik enfeksiyon yapabilir. Tüm aşılar mümkünse inaktive veya rekombinant tipte seçilmelidir.
• Doz aralığı ayarlaması: İmmün cevap zayıf olduğundan ilk seride 3 yerine 4 doz, hatırlatma için yıllık titre kontrolü düşünülebilir.
• Risk-fayda analizi: Sadece eve kapalı yaşayan FIV+ kedide hatırlatma aşıları seyrekleştirilebilir; dışarı çıkan veya çok kedili evdeki FIV+ kedi için güncel tutulmalıdır.
• Kortikosteroid pencereleri: Yüksek doz prednizolon (≥1 mg/kg) alan kedide tedavi bitiminden 2-4 hafta sonra aşı yapılmalıdır; aksi halde immün cevap yetersiz kalır.
• Kemoterapi: Onkoloğun belirlediği nadir, korumalı pencerelerde sadece inaktive aşı; canlı virüs aşıları kontrendike.

Bu özel popülasyonlarda aşı kararı her zaman uzman veteriner (dahiliye/iç hastalıkları uzmanı) ile birlikte alınmalı, ev içi izolasyon, bulaş kaynaklarının minimuma indirilmesi ve düzenli takip planı oluşturulmalıdır.

İlgili Yazılar

Sahiplenme süreciyle ilgili tüm konular için Kedi Sahiplenmek İçin Kapsamlı Rehber‘imize, beslenme detayları için Yavru Kedi Beslenmesi 0-12 Ay‘a, davranış sorunları için Kedi Davranış Sorunları ve Çözümleri yazımıza göz atın.

Kaynaklar

• WSAVA Vaccination Guidelines for the Owners and Breeders of Dogs and Cats (2024)
• AAFP Feline Vaccination Advisory Panel Report (2020, updated 2023)
• EBVS European Veterinary Specialist consensus on feline herpes management
• Türkiye 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu
• 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu